น็อตยึดแท่นเครื่องจักรที่ตากฝนมาหลายปี น็อตใต้ท้องรถกระบะที่ลุยน้ำบ่อย หรือน็อตยึดโครงเหล็กรั้วที่สนิมเกาะจนเป็นก้อน เป็นงานที่หลายคนหยิบ บล็อกไฟฟ้า มาด้วยความมั่นใจ เพราะเครื่องแรงพอจะถอดน็อตล้อได้สบาย แต่พอกดไกค้างนานเป็นสิบวินาที น็อตกลับไม่ขยับ หัวน็อตเริ่มมน ลูกบล็อกร้อนจัด และบางครั้งน็อตก็ขาดคาเกลียวไปเลย

ความคิดแรกของใครหลายคน อาจจะเป็น “กดไกค้างให้นานขึ้น หรือหาเครื่อง ที่แรงกว่า” แต่วิธีนี้อาจไม่ได้ถูกต้อง เสมอไป น็อตสนิมส่วนใหญ่ ไม่ได้ติดเพราะบล็อกไฟฟ้าแรงไม่พอ แต่ติดเพราะสนิมเชื่อมเกลียวเข้าด้วยกัน และการกระแทกค้างนาน ๆ ไม่ได้ทำลายสนิมนั้นได้ดีขึ้นเลย

มาดูกันว่า บล็อกไฟฟ้า ทำงานกับน็อตสนิมยังไง ควรเตรียมอะไรก่อนกดไก ใช้จังหวะไหนถึงคลายได้ และจุดไหนที่ควรหยุดก่อนน็อตขาดหรือหัวน็อตเสีย

ทำไม บล็อกไฟฟ้า ถึงคลายน็อตสนิมไม่ออก แม้จะถอดน็อตล้อได้สบาย?

บล็อกไฟฟ้า หรือบล็อกกระแทกจะใช้ค้อนภายใน ตีลูกบล็อกเป็นจังหวะถี่ ๆ แรงแต่ละจังหวะเท่าเดิม ไม่ได้แรงขึ้นตามเวลาที่กดค้าง ถ้าจังหวะแรก ๆ ของ บล็อกไฟฟ้า ยังไม่ทำให้น็อตขยับ การกดต่ออีกนาน ๆ ก็แค่ตีด้วยแรงเดิมซ้ำไปเรื่อย ๆ

น็อตล้อติดเพราะแรงขันอย่างเดียว พอแรงกระแทกชนะแรงขันได้ น็อตก็หมุนออก แต่น็อตสนิมติดเพราะสนิมแทรกอยู่เต็มร่องเกลียว ทั้งยึดและอุดเกลียวไว้ แรงที่ต้องใช้จึงมากกว่ามาก และถ้าแรงไปตกที่หัวน็อตที่ผุแล้ว หัวน็อตจะมนก่อนเกลียวจะคลาย

น็อตสนิมไม่ได้คลายจาก บล็อกไฟฟ้า กระแทกนาน ๆ แต่จากการทำให้สนิมในเกลียวอ่อนตัวลงก่อน แล้วใช้เครื่องแบบมีจังหวะ

เตรียมน็อตก่อนใช้ บล็อกไฟฟ้า ช่วยได้มากกว่าการหาเครื่องที่แรงขึ้น

ขั้นเตรียมก่อนหยิบ บล็อกไฟฟ้า ใช้เวลาไม่กี่นาที แต่บ่อยครั้งเป็นตัวตัดสินว่าน็อตจะออกหรือขาด

ขัดสนิมรอบหัวน็อตและปลายเกลียวก่อน

ใช้แปรงลวดขัดสนิมก้อนที่เกาะรอบหัวน็อต และปลายเกลียวที่โผล่ออกมา ให้ลูกบล็อกที่ต่อกับบล็อกไฟฟ้า สวมได้ลึกเต็มหัวน็อต และให้น้ำยาซึมเข้าเกลียวได้ ปลายเกลียวที่มีสนิมก้อนใหญ่จะขูดเกลียวในตัวน็อตตอนหมุนออก ทำให้น็อตติดกลางทาง

ฉีดน้ำยาคลายน็อต แล้วรอให้น้ำยาทำงาน

ฉีดน้ำยาคลายน็อต หรือน้ำยาซึมคลายสนิม (Penetrating Oil) ที่รอยต่อระหว่างน็อตกับชิ้นงาน และที่ปลายเกลียวด้านหลัง แล้วรอตามเวลาที่ฉลากแนะนำ น็อตที่สนิมหนักอาจต้องฉีดซ้ำและรอนานกว่านั้น หลายคนฉีดแล้วกดไกทันที ซึ่งน้ำยายังไม่ทันซึมเข้าเกลียวเลย

ชาร์จแบตให้เต็ม และเลือกโหมดของ บล็อกไฟฟ้า ให้ถูก

บล็อกไฟฟ้า ไร้สายที่แบตเหลือน้อย จะกระแทกได้เบากว่าตอนแบตเต็มอย่างเห็นได้ชัด งานน็อตสนิมจึงควรเริ่มด้วยแบตที่ชาร์จเต็ม และมีแบตสำรองไว้ ส่วนเครื่องที่ปรับระดับแรงได้ ให้ดูคู่มือว่าโหมดไหนใช้สำหรับคลายน็อต อย่าใช้โหมดแรงต่ำที่ตั้งค้างไว้จากงานขันเบา เพราะจะกระแทกอยู่นานโดยน็อตไม่ขยับ

เคาะหัวน็อตเบา ๆ ให้สนิมร้าว

เคาะหัวน็อตด้วยค้อนเป็นจังหวะเบา ๆ หลายครั้ง แรงสั่นช่วยให้ชั้นสนิมในเกลียวร้าว และช่วยให้น้ำยาซึมลึกขึ้น เคาะให้ตรงหัวน็อต ไม่ใช่ตีจนเกลียวปลายยู่ เพราะเกลียวที่ยู่จะยิ่งทำให้น็อตหมุนออกยาก

ใช้ บล็อกไฟฟ้า เป็นจังหวะสั้น ๆ แทนการกดไกค้าง

เมื่อเตรียมน็อตแล้ว วิธีกดไก บล็อกไฟฟ้า ก็มีผลมาก คือกด บล็อกไฟฟ้า เป็นช่วงสั้น ๆ ไม่กี่วินาทีแล้วปล่อย สลับกับฉีดน้ำยาและเคาะเบา ๆ ระหว่างช่วง แรงกระแทกแต่ละช่วงช่วยให้สนิมร้าวทีละน้อย ส่วนช่วงที่ปล่อยไกช่วยให้ลูกบล็อกกับหัวน็อตไม่ร้อนสะสม และให้น้ำยาได้ซึมเข้ารอยร้าวใหม่

ถ้ากดไกค้างนาน ลูกบล็อก หัวน็อต และตัวเครื่องจะร้อนพร้อมกัน หัวน็อตที่ร้อนและผุจะนิ่มลง ลูกบล็อกยิ่งกินหัวน็อตจนมนเร็วขึ้น ส่วนตัว บล็อกไฟฟ้า ก็ร้อนจนระบบป้องกันของเครื่องตัดการทำงาน

ลองขันเข้าเล็กน้อยก่อน แล้วค่อยคลายออก

เทคนิคที่ช่างใช้กันคือหมุนน็อตไปทางขันเข้านิดหนึ่งก่อน แล้วค่อยกลับไปทางคลาย การขยับไปทางตรงข้ามช่วยให้สนิมที่ยึดเกลียวแตกออก โดยไม่ต้องเอาชนะสนิมในทิศเดียว ทำได้ทั้งด้วยประแจมือและด้วย บล็อกไฟฟ้า ที่ตั้งแรงไว้ต่ำ แต่ห้ามขันเข้าแรง เพราะจะทำให้น็อตที่ผุขาดเร็วขึ้น

ลูกบล็อกและการจับ บล็อกไฟฟ้า ที่ผิด ทำให้หัวน็อตมนก่อนน็อตจะคลาย

หัวน็อตที่มนแล้ว แก้ยากกว่าน็อตที่แค่ติดสนิมหลายเท่า ต้องกันไว้ตั้งแต่แรก หลักคือใช้ลูกบล็อกสำหรับงานกระแทกแบบหกเหลี่ยม ขนาดตรงกับหัวน็อตพอดี สวมให้ลึกสุดหัวน็อต ถ้าหัวน็อตผุจนเหลี่ยมไม่คม ให้ใช้ค้อนเคาะลูกบล็อกเบา ๆ ให้สวมแน่นก่อนกดไก ลูกบล็อกสิบสองเหลี่ยม จับเฉพาะมุมของหัวน็อต จึงกินหัวน็อตที่ผุแล้วได้ง่ายกว่า ส่วนลูกบล็อกโครเมียมสำหรับประแจมือ ไม่ควรใช้กับบล็อกไฟฟ้า หรือบล็อกกระแทกเลย เพราะอาจแตกกระเด็นได้

ตอนกดไก ให้จับ บล็อกไฟฟ้า ตรงแนวน็อต ไม่เอียง และดันเครื่องเข้าหาน็อตเล็กน้อยให้ลูกบล็อกไม่ขยับออก ถ้าต้องใช้ข้อต่ออ่อนหรือก้านต่อยาว ให้ใช้ชนิดที่ทำมาสำหรับงานกระแทก และเข้าใจว่าแรงจะส่งไปถึงน็อตได้น้อยลง

อ่านอาการระหว่างใช้ บล็อกไฟฟ้า บอกว่าน็อตใกล้ออก หรือใกล้ขาด

ถ้าเห็นผงสนิมสีส้มหรือน้ำยาสีคล้ำซึมออกจากเกลียว และน็อตเริ่มขยับทีละนิดในแต่ละช่วงที่กดไก แปลว่ามาถูกทางแล้ว ให้ทำแบบเดิมต่อ ฉีดน้ำยาเพิ่ม และค่อย ๆ คลายไปทีละช่วง

ถ้าน็อตหมุนออกมาได้นิดหนึ่งแล้วกลับแน่นขึ้นอีก แปลว่าเกลียวที่ผุกำลังบดกันระหว่างหมุน ให้หมุนกลับเข้าเล็กน้อย ฉีดน้ำยา แล้วค่อยคลายออกใหม่ สลับไปมา อย่าฝืนหมุนออกต่อเนื่อง เพราะเกลียวจะเสียทั้งสองฝั่ง

ถ้ารู้สึกว่าลูกบล็อกเริ่มลื่นบนหัวน็อต หรือเห็นมุมหัวน็อตเป็นเงาวาว ให้หยุด บล็อกไฟฟ้า และเปลี่ยนไปใช้ลูกบล็อกถอดน็อตหัวเสีย ส่วนถ้าน็อตหมุนลื่นขึ้นกะทันหันแต่ไม่ถอยออกมาเลย นั่นอาจเป็นสัญญาณว่าสตัดหรือตัวน็อตขาดด้านใน

ความร้อนช่วยคลายน็อตสนิมได้ แต่ไม่ใช่งาน ที่ใช้คู่ บล็อกไฟฟ้า ทุกกรณี

บางคนอาจ ใช้หัวพ่นไฟเผาตัวน็อตให้ร้อน เพราะโลหะที่ร้อนขยายตัว และช่วยให้สนิมในเกลียวแตก วิธีนี้ได้ผลจริงกับน็อตที่ติดแน่นมาก แต่ต้องรู้ ว่าไฟไม่ถูกกับอะไร

ห้ามใช้ความร้อนใกล้ถังน้ำมัน ท่อน้ำมัน ท่อเบรก สายไฟ ยางหรือพลาสติก และห้ามเผาหลังฉีดน้ำยาคลายน็อตใหม่ ๆ น้ำยาส่วนใหญ่ติดไฟได้ ถ้าเป็นน็อตใต้ท้องรถ หรือไม่แน่ใจว่ารอบ ๆ มีอะไร อย่าเผาเองเพื่อประหยัดเวลา

บล็อกไฟฟ้า ทำให้น็อตขาดหรือหัวมนแล้ว ใช้ต่อได้ไหม?

ได้ เมื่อหัวน็อตแค่มนเล็กน้อย ลูกบล็อกถอดน็อตหัวเสีย (Extractor Socket) ที่มีร่องเกลียวด้านใน จะกัดหัวน็อตที่มนแล้วให้หมุนออกได้ ใช้กับ บล็อกไฟฟ้า ได้ถ้าเป็นรุ่นที่ทำมาสำหรับงานกระแทก แต่ให้ใช้แรงต่ำและจังหวะสั้นเหมือนเดิม

ไม่ควรใช้ต่อ เมื่อสตัดหรือตัวน็อตขาดคาเกลียวแล้ว หรือเป็นน็อตในจุดที่ต้องรับแรงหรือเกี่ยวกับความปลอดภัย เช่น น็อตช่วงล่าง น็อตยึดเครื่องจักร หรือน็อตโครงสร้าง งานเหล่านี้ต้องเจาะถอนเกลียวหรือซ่อมเกลียวอย่างถูกวิธี ให้ช่างทำ ดีกว่าฝืนกระแทกต่อจนรูเกลียวในชิ้นงานเสียไปด้วย

ขั้นตอนคลายน็อตสนิมด้วย บล็อกไฟฟ้า ให้ปลอดภัย

ก่อนเริ่ม ถ้าเป็นงานใต้รถ ให้ยกรถด้วยแม่แรงและวางขาตั้งรองรถทุกครั้ง ห้ามมุดใต้รถที่ค้างไว้บนแม่แรงอย่างเดียว ถ้าเป็นเครื่องจักร ให้ตัดไฟและล็อกเครื่องไม่ให้ใครเปิดระหว่างทำงาน ใส่แว่นนิรภัยเพราะสะเก็ดสนิมกระเด็นเข้าตาได้ และถอดแบตออกจาก บล็อกไฟฟ้า ทุกครั้งที่เปลี่ยนลูกบล็อก

ระหว่างทำ กดไกเป็นช่วงสั้น ๆ สลับกับพักให้เครื่องและลูกบล็อกเย็น ถ้าเครื่องร้อนจัดหรือแบตหมดเร็วผิดปกติ ให้หยุดพัก อย่าฝืนใช้ต่อ เพราะมอเตอร์และแบตจะเสื่อมเร็ว 

ถ้าน็อตตัวเดิมสนิมกินจนเนื้อบาง ให้เปลี่ยนตัวใหม่ และทาจาระบี หรือสารกันติดที่เกลียว ก่อนใส่กลับ 

หลังคลายออก ลูกบล็อกที่ใช้กับ บล็อกไฟฟ้า และน็อตอาจร้อน อย่าจับด้วยมือเปล่า ทำความสะอาดเกลียวในชิ้นงานด้วยแปรงลวด 

สรุป: บล็อกไฟฟ้า คลายน็อตสนิมได้ เมื่อสนิมถูกทำให้อ่อนก่อน ไม่ใช่กระแทกให้นานขึ้น

น็อตสนิมติดเพราะสนิมยึดเกลียวไว้ ไม่ใช่เพราะ บล็อกไฟฟ้า แรงไม่พอ การกดไกค้างจึงไม่ได้ช่วย แต่ทำให้หัวน็อตร้อนจนมน ลูกบล็อกกินหัวน็อต และบางครั้งน็อตขาดคาเกลียว ไม่ว่าจะเป็นน็อตแท่นเครื่องจักรที่ตากฝน น็อตใต้ท้องรถที่ลุยน้ำ หรือน็อตโครงรั้วเหล็ก หลักเดียวกันใช้กับบล็อกไฟฟ้า ได้ทั้งหมด

ก่อนใช้บล็อกไฟฟ้า ให้ขัดสนิมรอบหัวน็อต และปลายเกลียว ฉีดน้ำยาคลายน็อตแล้วรอให้ซึม เคาะหัวน็อตเบา ๆ ใช้ลูกบล็อกงานกระแทกหกเหลี่ยมที่พอดีและสวมลึกสุด กดไกเป็นช่วงสั้นสลับกับพัก ลองขันเข้าเล็กน้อยก่อนคลาย และใช้ลูกบล็อกถอดน็อตหัวเสียเมื่อหัวน็อตเริ่มมน

ก่อนเจองานน็อตสนิม ลองเช็กว่าในกล่องเครื่องมือข้าง บล็อกไฟฟ้า มีน้ำยาคลายน็อต แปรงลวด และลูกบล็อกกระแทกครบ หรือยัง